Türkiye’de staj, uzun süredir eğitim ile istihdam arasında bir geçiş süreci olarak tanımlanıyor. Ancak gençlerin deneyimleri bu çerçevenin ötesine geçiyor. Hak ihlalleri, mobbing, angarya işler, güvencesizlik ve mevzuattaki boşluklar, staj süreçlerinin belirleyici unsurları olarak öne çıkıyor.
Gençlik Örgütleri Forumu (GoFor) olarak Adil Staj Hareketi kapsamında hazırladığımız Stajyer Hakları ve Deneyimleri El Kitabı, gençlerin deneyimlerini görünür kılmayı ve stajın işaret ettiği yapısal sorun alanlarını tartışmaya açmayı amaçlıyor.
Deneyimlerden çıkan tablo
El kitabı, 23-25 Ocak 2026 tarihlerinde Ankara’da gerçekleştirdiğimiz Stajyer Hakları Forumu ve başvuru sürecinde paylaşılan deneyimlere dayanıyor. Farklı şehirlerden ve sektörlerden gençlerin anlatıları, stajın tekil örneklerle açıklanamayacağını, benzer sorunların farklı alanlarda sistematik biçimde tekrar ettiğini ortaya koyuyor.
Başvuru verileri, ücretsiz çalışma, sigortasızlık, görev tanımının belirsizliği ve haklara erişememe gibi başlıkların öne çıktığını gösteriyor. Stajyerler üretim süreçlerine aktif biçimde katılmalarına rağmen, bu katkı çoğu zaman “öğrenme” söylemi içinde yeniden tanımlanıyor. Bu durum, emeğin karşılıksız bırakılmasını mümkün kılan temel mekanizmalardan biri olarak işliyor.
Stajın işlevi neye dönüşüyor?
Eğitim işlevinin aşınmasıyla birlikte staj, gençlerin mesleki beceriler kazandığı bir alan olmaktan uzaklaşıyor. Bunun yerine gençler, güvencesiz emek ilişkileri içinde nasıl konumlanacaklarını deneyimleyerek öğreniyor. Ucuz emek politikaları, mevzuattaki boşluklar, sendikal haklara erişimin olmaması ve etkisiz denetim mekanizmaları staj süreçlerini şekillendiriyor. İşgücüne yeni adım atan gençler, hak kayıplarının nasıl deneyimleneceğini fiilen öğreniyor. Staj, bir öğrenme alanı olmaktan çıkararak güvencesizliğe rıza üreten bir eşik haline geliyor.
Adil staj için talepler
El kitabı, Türkiye’de stajın güvencesizliğin sistematik olarak üretildiği bir alana dönüştüğünü gösteriyor. Staj, gençlerin işgücü piyasasına hangi koşullarda dahil olacağını belirleyen kritik bir eşik olarak konumlanıyor.
Bu çerçevede öne çıkan talepler şöyle:
- Ücretsiz stajın kaldırıldığı, tüm staj türlerini kapsayan hak temelli bir mevzuat
- Ücretli ve sigortalı stajın güvence altına alınması
- Bağımsız ve etkili denetim ile erişilebilir şikayet mekanizmaları
- Stajyerlerin sendikal haklarının tanınması ve örgütlenme imkanlarının güçlendirilmesi
- Açık öğrenme hedefleri ve rehberlik mekanizmalarıyla stajın eğitim işlevinin yeniden kurulması
- Eşit erişim ve toplumsal cinsiyet eşitliğini gözeten destek politikaları
Adil staj, gençlerin çalışma yaşamına güvenceli ve eşit koşullarda dahil olabilmesi için kolektif bir hak mücadelesi olarak öne çıkıyor.
🟡 Adil Staj Hareketi nedir?
Adil Staj Hareketi, GoFor’un Türkiye’de staj süreçlerinde yaygınlaşan ücretsiz ve güvencesiz çalışma biçimlerine karşı gençlerin deneyimlerinden güç alan bir savunuculuk projesidir.
Adil Staj Hareketi;
- Stajı “gönüllülük” adı altında haklardan arındıran yaklaşımlara karşı, stajyer emeğini ve haklarını görünür kılmayı hedefler.
- Stajyerlerin yaşadığı eşitsizlikleri, hak ihlallerini ve deneyimleri açığa çıkarır.
- Gençlerin çalışma yaşamına ve haklarına dair bilgi ve söz üretme kapasitesini artırır.
- Ücretsiz stajın yasaklanması ve staj süreçlerinin adil, güvenceli şekilde düzenlenmesi için karar alıcılarla savunuculuk yürütür.
Kısacası Adil Staj Hareketi, genç emeğinin karşılıksız olmadığı bir çalışma yaşamı için gençlerle birlikte yol alan bir harekettir.
* Bu proje, Sosyal Taraflar ve Sivil Toplum Kuruluşlarının Çalışma Yaşamında Temel İlkeler ve Haklar Konusundaki Kapasitelerinin Güçlendirilmesi Projesi, Avrupa Birliği Türkiye Delegasyonu’nun desteğiyle Uluslararası Çalışma Örgütü ILO tarafından Temel ILO Sözleşmelerinde belirtilen çalışma standartlarının Türkiye’nin değişen çalışma yaşamında daha etkin şekilde hayata geçirilmesine katkı sunmak amacıyla yürütülüyor.
